|
|||||
|
|||||
Fragmenten
|
De witte-sokkenaffaire
Dinsdag 13 januari 2004, 8 uur 's morgens. De telefoon gaat. Radio 538 met Edwin Evers. Hij vraagt mijn reactie op een stukje op de voorpagina van De Telegraaf van die dag onder de titel "Witte sokken taboe op Financiën". Zelf kom ik net uit bed en moet mijn eerste woorden voor die dag nog uitspreken. Dat kan dan mooi rechtstreeks in de uitzending. Ik wil best reageren, maar niet voordat ik weet waarover het überhaupt gaat. Dan blijkt dat De Telegraaf op geheel eigen wijze gebruik gemaakt heeft van een uitspraak van mij in een luchtig stukje in het personeelsblad van het ministerie van Financiën, een maand eerder.
Het personeelsblad van december 2003 ging onder andere over kleding op Financiën. Voor de goede orde ging de schrijver van het stukje ook langs bij het bureau Kabinet en Protocol. Bureau Protocol weet hoe het hoort. Of wordt geacht te weten hoe het hoort. Of bedenkt hoe het zou kunnen horen. Om die reden werd aan de medewerkers van dit bureau gevraagd hoe het zit met kledingvoorschriften op het ministerie van Financiën. Die vraag was snel beantwoord: op Financiën zijn geen kledingvoorschriften. Men is vrij in de kledingkeuze. Wel blijkt dat men zich vanzelf iets formeler kleedt op een dag dat men een ontmoeting heeft met externen en dus geacht wordt representatief gekleed te gaan. Ook blijkt er vaak per afdeling of directie een onuitgesproken "sociale kledingcode" te bestaan. Maar er zijn geen voorschriften en er is zeker geen kledingpolitie. Dat waren de algemene vraag en het algemene antwoord.
Daarmee was de kous echter niet af. Vervolgens werd mij de vraag gesteld wat naar mijn mening echt niet kan in kleding. Ik noemde enkele zaken, waarvan "witte sokken onder een pak" uiteindelijk wereldnieuws bleek te zijn. De "opgestroopte mouwen van een jasje" of mijn vraagtekens bij een dasspeld bleken aanzienlijk minder mediageniek.
Het moge duidelijk zijn dat mijn antwoorden a) in principe niets van doen hadden met specifiek de kleding op Financiën, en b) dat ik op geen enkele wijze refereerde aan iets dat hip is of "in" of modieus - of juist niet. Los van welke trend dan ook liet ik míjn mening weten over slecht kleedgedrag. Tegen Edwin Evers zei ik dat waarschijnlijk alleen Michael Jackson nog witte sokken draagt. "Die doet wel meer dingen die niet kunnen," wist hij. Vervolgens stelde hij mij op de proef door een vraag te stellen over de kleding van de dames en hoe ik dacht over korte rokjes en diep uitgesneden decolletés. Vermoedelijk heb ik gezegd dat het van belang is onderscheid te maken tussen de persoonlijke en de professionele opvatting. De conclusie van het gesprek luidde dat De Telegraaf ernstig had overdreven en dat op het ministerie van Financiën geen "keuringsdienst van kleding" rondloopt. Op weg naar het ministerie kocht ik De Telegraaf. Onwillekeurig dacht ik aan Fons Jansen. In een conference vertelde hij - in een typering van een winkelende dame - hoe zij een keer De Telegraaf wilde kopen. De verkoper vroeg haar, met het oog op het dramatische gehalte van die krant: "Zal ik hem voor u inpakken of durft u er zo mee over straat?" Mijn exemplaar ging in een tas, al was het maar omdat het regende. Overigens constateerde ik dat deze wakkere krant mijn naam verkeerd gespeld had. "Mate" in plaats van "Mante".
Bij aankomst op Financiën bleek dat de media en masse aan de telefoon hingen. Een stukje in het personeelsblad dat rustig archief lag te worden, was via een interpretatie in De Telegraaf ineens groot nieuws geworden. De woordvoerder had al een lijstje hunkerende media klaarliggen en meldde voor de volledigheid dat de Directeur Voorlichting, die over mediazaken gaat, voorstander was van reageren. Ik begreep dat er geen weg terug meer was. Zo kwam het dat ik voor verschillende radiostations en enkele tv-zenders tekst en uitleg gaf over die vermaledijde witte sokken. De aardigste radiosessies waren een discussie via devrt (Vlaamse radio) met de Vlaamse minister van ambtenarenzaken Paul Grembergen, waarbij het van witte sokken ging naar het habijt van de bisschop en de hoofddoekjesdiscussie, en een interview voorbbc World Radio waar men mijn mening vroeg over de witte sokken van een vrouwelijke collega aldaar.
Ik wenste ze van harte de euro toe.
Een vriend merkte op dat dankzij de BBC World ook de mensen in Transdnjestrië onmogelijk nog onwetend met witte sokken over straat konden gaan. De witte sokken waren goed voor twee tv-optredens. Het ene was bij Editie. nl, een actualiteitenrubriek in de vooravond op rtl 4 (het "voorprogramma" van RTL Boulevard). Men had zowaar de moeite genomen in de studio een "kledingdeskundige" erbij te halen. Deze karikatuur van Jacques d"Ancona (dat is dus dubbelop) was inderdaad precies wat het onderwerp nodig had. De ernst en belangwekkendheid die de deskundige meende uit te stralen, moesten het onherroepelijk afleggen tegen zijn clowneske verschijning en cursusboekentaal.
Het andere programma was ncrv's "Man Bijt Hond". In dit programma komen alledaagse merkwaardigheden op luchtige toon voor de camera. Op de afkeuring van een enkeling na die slechts geshockeerd was door mijn pak met weldadige streep ("wegmarkering"), was er bijval voor mijn optreden. De Telegraaf had inmiddels de smaak goed te pakken. De FNV was erbij gehaald. Ik hield het niet droog toen ik las dat de FNV het dragen van kleding, en witte sokken in het bijzonder, zag als een uitvloeisel van de vrijheid van meningsuiting. De waarschuwende kop bij het stukje luidde:"FNV: witte sokken een grondrecht!" Deze reactie was mooier dan waarop ik had kúnnen hopen. Maar goed, laat ik ook hier de wijze woorden van Fons Jansen over de "krant van wakker Nederland" in het achterhoofd houden.
Ondertussen speelden er zich ook andere zaken af in Nederland. Het was de week waarin oud-wethouder van Amsterdam Rob Oudkerk naar het schavot werd gesleept wegens heroïnehoerengebruik, en er in Den Haag op het Terracollege een leraar werd vermoord. Later veranderde deze school de naam in "Scholengroep Den Haag Zuid-West". In de mediahype rond de witte sokken nam de pers niet de minste moeite om de waarheid te achterhalen. Men had het slechts druk met het afficheren van Financiën als het departement met strenge kledingvoorschriften en een zure ambtenaar die medewerkers fileert op slecht gekozen kleding. Men papegaaide zonder kennis van zaken. Áls het maar werd genoemd. Een waar toonbeeld van professionaliteit. Ook de "serieuze" kranten, waaronder de verre van frivole Financial Times, konden de verleiding niet weerstaan.
Toen uiteindelijk doordrong dat van kledingvoorschriften geen sprake was, ging de pers schoorvoetend over op "dringende adviezen". Al met al zei de hele affaire meer over de journalistiek dan over witte sokken of een departement als Financiën. Of over mij. En vooral dat laatste is natuurlijk een kwalijke zaak.